استعمال لفظ در معانى حقيقى و مجازى به كارگيرى لفظ در معانى حقيقى و مجازى آن به‌طور مستقل استعمال لفظ در معانى حقيقى و مجازى ، از اقسام استعمال لفظ در معانى متعدد است و به معناى اطلاق لفظ و اراده معناى حقيقى و مجازى آن به‌طور مستقل مىباشد ، مثل اينكه گفته شود : « رأيت اسدا في الحمام » و از آن ، حيوان درنده و فرد شجاع اراده شود . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 145 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 2 ، ص 439 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص ( 227 - 226 ) . محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 50 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 57 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 210 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 36 . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص ( 45 - 42 ) . استعمال لفظ در معانى متعدد اطلاق لفظ و اراده معانى متعدد مستقل استعمال لفظ در معانى متعدد ، عبارت است از اطلاق لفظ و اراده بيش از يك معناى مستقل از آن ، مثل اينكه گفته شود : « رأيت عينا » و از آن معناى چشم و چشمه به‌طور مستقل و جداگانه اراده گردد . اين در حكم اين است كه يك‌بار گفته شود : « رأيت عينا باكية » و بار ديگر گفته شود : « رأيت عينا نابعة » . در جواز استعمال لفظ در معانى متعدد ، ميان اصولىها اختلاف است : 1 . برخى ، از جمله مرحوم « آخوند خراسانى » ، « محقق نايينى » و « مظفر » ، آن را مطلقا جايز نمىدانند ؛ 2 . برخى ديگر ، همچون مرحوم « خويى » ، آن را مطلقا جايز مىدانند ؛ 3 . عده‌اى ، ميان كلام منفى و مثبت تفصيل داده و استعمال را در كلام منفى جايز و در كلام مثبت غير جايز دانسته‌اند ؛ 4 . برخى نيز ميان مفرد ، تثنيه و جمع تفصيل داده و استعمال را در تثنيه و جمع جايز و در مفرد غير جايز شمرده‌اند . نكته : استعمال لفظ در معانى متعدد اعم از اين است كه لفظ مشترك ، در معانى حقيقى ، يا در معانى مجازى و يا در معناى حقيقى و مجازى به كار رود . « 1 » محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 50 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 2 ، ص ( 462 - 439 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 226 . سيستانى ، على ، الرافد فى علم الاصول ، ص 22 . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص ( 24 - 23 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 53 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 206 . خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 186 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 36 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 140 . استعمال لفظ در معانى مجازى اطلاق لفظ و اراده معانى مجازى مستقل استعمال لفظ در معانى مجازى ، از اقسام استعمال لفظ در معانى متعدد مىباشد و عبارت است از اطلاق لفظ و اراده بيش از يك معنا از معانى مجازى آن به‌طور مستقل ، مثل اينكه گفته شود : « رأيت اسدا في الحمام » و از آن ، هم شجاعت فرد و هم بدبويى دهان او اراده شود ، كه اين دو صفت در شير درنده وجود دارد و هر دو نيز معناى مجازى مىباشد . اسنوى ، عبد الرحيم بن حسن ، التمهيد فى تخريج الفروع على الاصول ، ص 181 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 58 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ص 36 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 39 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 146 . استعمال لفظ در معنا اطلاق لفظ و اراده معناى آن استعمال لفظ در معنا ، مقابل استعمال لفظ در لفظ بوده و به معناى به كار بردن لفظ و اراده معناى آن مىباشد ، مانند : اطلاق لفظ « اسد » و اراده حيوان درنده خاص . نكته : اصل در استعمال ، استعمال لفظ در معنا مىباشد و استعمال لفظ در لفظ ، نياز به قرينه دارد . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 26 . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 78 . نصير الدين طوسى ، محمد بن محمد ، المحصل ، ج 1 ، ص 113 . استعمال لفظ در معناى واحد اطلاق لفظ و اراده معناى واحد استعمال لفظ در معناى واحد ، به معناى اطلاق لفظ و اراده يك معنا ، از آن است ، چه اينكه لفظ ، داراى معناى ديگرى نيز باشد - مانند لفظ مشترك - و چه اينكه معناى ديگرى نداشته باشد . نكته : اصل اولى در استعمال ، استعمال لفظ در معناى واحد است ، مگر اينكه قرينه‌اى بر خلاف آن باشد . مظفر ، محمد رضا ، المنطق ، ص 39 .

--> ( 1 ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 145 .